Educação e inclusão: desafios formativos e curriculares

Autores

Graça dos Santos Costa
Universidade de Barcelona
https://orcid.org/0000-0001-7770-0118
Núria Rajadell-Puiggròs
Universidade de Barcelona (UB)
https://orcid.org/0000-0002-9162-629X
Cláudio Pinto Nunes
Universidade Estadual do Sudoeste da Bahia
https://orcid.org/0000-0003-1514-6961

Palavras-chave:

Educação especial, Formação docente e Currículo, Educação inclusiva, Educação e inclusão

Sinopse

O tema da inclusão educativa e social tem sido uma bandeira da luta de vários movimentos sociais para garantir o acesso, a permanência, a participação e o empoderamento de todos e todas de uma forma democrática nos diferentes espaços socioeducativos. As produções bibliográficas nacionais e internacionais sobre inclusão educativa foram influenciando paulatinamente, nas últimas décadas, o desenho de projetos e práticas de convivência para todos e todas, garantindo os direitos humanos a uma sociedade mais justa e equitativa.

Biografia do Autor

Graça dos Santos Costa, Universidade de Barcelona

Professora titular do Departamento de Educação (DEDC- I) da Universidade do Estado da Bahia (UNEB). Doutora em Pedagogia pela Universidade de Barcelona (UB). Pós-doutora em Pedagogia pela Faculdade de Educação de Universidade de Barcelona. Pós-doutora em Educação pela Universidade Estadual do Sudoeste da Bahia-UESB. Seus estudos, investigações e publicações estão relacionados currículo, formação de professores/ as, inovação docente, Imigração e direitos humanos, abordando aspectos didáticos e epistemológicos da atenção à diversidade educativa para jovens e adultos. Atualmente é professora associada da Faculdade de Educação da Universidade de Barcelona.

Núria Rajadell-Puiggròs, Universidade de Barcelona (UB)

Professora Titular. Departamento de Didática e Organização Educativa, Faculdade de Educação, Universidade de Barcelona (UB). Doutora em Ciências da Educação e Licenciatura em Pedagogia. Exerceu diferentes cargos de gestao universitária e politica. Membro do Grupo de Investigaçao Consolidado de Inovaçao e Assessoria Didática, e Líder do Grupo de Inovaçao Consolidado Praxis.

Cláudio Pinto Nunes , Universidade Estadual do Sudoeste da Bahia

Doutor em Educação pela Universidade Federal do Rio Grande do Norte (UFRN). Pós-Doutor em Educação pela Universidade Federal de Minas Gerais (UFMG). Professor titular da Universidade Estadual do Sudoeste da Bahia e do Programa de Pós-Graduação em Educação. Líder do Grupo de Pesquisa Didática, Formação e Trabalho Docente (Difort/CNPq).

Referências

APARICIO, P. Prácticas educativas sociales y palabras del cuerpo: aprendizaje permanente, experiencias de la praxis y redes sociocomunitarias. Diálogos: Formación y Educación de personas adultas. 2012, 71-72, 33-42.

BARÓ, A. Programa de Formación y educación laboral para jóvenes. Diálogos: Formación y Educación de personas adultas. 2014, 81-82, 39-42.

DECLARACIÓN DE BEIJING. Aprenentatge al llarg de tota la vida per a tothom. Quaderns d’Educació Contínua, 2013, 36.

GASCH, B. El Llindar: un espai per recuperar el desig d’aprendre. Diari de l’Educació, 2017. Disponible en: http://diarieducacio.cat/blogs/ educaciolocal/2017/07/12/llindar-espai-recuperar-desig-daprendre/. Acceso en: 18 sep. 2018.

MARZO, A. (2006). De la barraca a la ronda, de la riera a la rambla. Educació per a la plena ciutadania; l’escola ciutadana. Quaderns d’Educació Contínua, 14, 2006.

PADRÓS, J. La autoformación integrada, un modelo de autoaprendizaje para la formación de personas adultas. En Hernández, J; Pennesi, M.; Sobrino, D. & Vázques, A. Experiencias educativas en las aulas del siglo XXI. Barcelona: Ariel, p. 226- 231, 2011.

PARRA, S. L’escola d’adults de Salt: una mirada apassionada. Girona: CCG Edicions, 2017.

TARABINI, A. L’escola no és per a tu: el rol dels centres educatius en l’abandonament escolar. Barcelona: Fundació Bofill, 2017.

TARABINI, A. (Coord.). Políticas de lucha contra el abandono escolar en España. Madrid: Síntesis, 2015a.

TARABINI, A. ¿Qué se esconde bajo las apariencias? Cuadernos de Pedagogía. 2015b, 454, 40-41.

ARROYO, M. G. Políticas educacionais, igualdade e diferenças. Revista Brasileira de Política e Administração da Educação, v. 27, p. 83-94, 2011.

COMINGS, J. Persistence: Helping adult education students reach their goals. Review of Adult Learning and Literacy, 2007, 7(2), 23-46.

COMINGS, J.; PARRELLA, A.; SORICONE, L. Persistence among adult basic education students in pre-GED classes (NCSALL Rep. No. 12). Cambridge, MA: NCSALL, 1999.

HADDAD, S.; DI PIERRO, M. C. Escolarização de jovens e adultos. Revista Brasileira de Educação. São Paulo, n. 14, p. 108 – 130; Mai/Jun/ Jul/Ago 2000.

LITSTER, J. Motivating Skills for Life Learners to Persist Progress and Achieve: Literature Review. Coventry: QIA, 2008.

LOPEZ, D.; LITSTER, J.; VORHAUS, J.; SALTER, E. Motivating Skills for Life Learners to Persist, Progress and Achieve. Coventry: QIA, 2008.

PAIVA, J. Inclusão na Educação de Jovens e Adultos. Debates em Educação Científica e Tecnológica, ISSN 2179-6955, v. 01, no 1, p. 14-23, 2011.

BOOTH, T.; AINSCOW, M. Guia para la educación inclusiva: desarrollando el aprendizaje y la participación um los centros escolares. Madrid: FUHEM, 2015.

DEPARTAMENT D’ENSENYAMENT. DECRET 150/2017, de 17 d’octubre, de l’atenció educativa a l’alumnat um el marc d’um sistema educatiu inclusiu. Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya, n. 7477, p. 1-18, 2017. Disponible um: http://dogc.gencat.cat/ca/pdogc_canals_interns/pdogc_resultats_fitxa/?action=fitxa&documentId=799722&language=ca_ES Acesso em: 23 abr. 2019.

GASSOL, A. M. Què és especial um l’educació especial?. Aloma, vol. 13, p. 134-144, 2004.

GUGGENBÜHL-CRAIG, A. From the Wrong Side. A Paradoxical Approach to Psychology. Woodstock, CN: Spring Publications, Inc, 1996.

HILLMAN, J. Suicide and the Soul. Woodstock, CN: Spring Publications, Inc, 1997.

JUNG, C. G. La práctica de la psicoterapia. Um Carl Gustav Jung. Obra Completa: Volumen 16. Madrid: Editorial Trotta (trabajos originales publicados entre 1921 y 1958), 2006.

JUNG, C. G. Aion. Contribuciones al simbolismo del sí-mismo. Um Carl Gustav Jung. Obra Completa: Volumen 9/2. Madrid: Editorial Trotta (trabajo original publicado um 1951), 2011.

JUNG, C. G. Los arquétipos y lo inconsciente colectivo. Um Carl Gustav Jung. Obra Completa: Volumen 9/1. Madrid: Editorial Trotta (trabajos originales publicados um 1934 y 1955), 2015.

MORIN, E. Los siete saberes necessários para la educación del futuro. Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO), 1999. Disponible um: http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001177/117740so.pdf Acesso em: 21 abr. 2019.

PIAGET, J.; INHELDER, B. Psicología del niño. 8. ed. Madrid: Morata (trabajo original publicado um 1966), 1978.

UNESCO. Educación para los Objetivos de Desarrollo Sostenible: Objetivos de Aprendizaje. Paris: UNESCO, 2017. Disponível em: http://unesdoc.unesco.org/images/0025/002524/252423s.pdf Acesso em: 20 abr. 2019.

UNESCO. Replantear la educación: ¿hacia um bien común mundial. Paris: UNESCO, 2015. Disponível em: http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002326/232697s.pdf Acesso em: 21 abr. 2019.

WENDERS, W. Pina. [película] Berlín: Neue Road Movies, 2011.

BARRETO, M. A. S. C. Estágio e pesquisa: uma contribuição à formação inicial de professores de educação especial. PPGE/CE/UEFS. Espírito Santo, 2006.

BRASIL. Constituição Federal/88. In: ______. Imprensa Oficial do Estado de São Paulo, 1988.

BRASIL. Lei 5.540/68, de 28/11/68,. Disponível em: www.planalto. gov.br/ccivil_03/Leis. Acesso em: 20 set. 2009.

BRASIL. Lei 5692/71, de 11/08/71. Disponível em: www.planalto.gov. br/ccivil_03/Leis. Acesso em: 20 set. 2009.

CAIADO, K. R. M.; LAPLANE, A. L. F. de. Programa Educação Inclusiva: Uma análise a partir da visão de gestores de um município pólo. In: Associação Nacional de Pós-Graduação e Pesquisa em Educação (ANPED), GT: Educação Especial/ n. 15, 2007, Rio de Janeiro. Disponível em: http://www.anped.org.br Acesso em: 01 set. 2009.

CARVALHO, R. E. Educação inclusiva: com os pingos nos “is”. Porto Alegre: Mediação, 2004.

ECA. Estatuto da Criança e do Adolescente. Obra coletiva de autoria da Editora Saraiva com a colaboração de Antonio Luiz de Toledo Pinto e Márcia Cristina Vaz dos Santos Windt. 9. ed. São Paulo: Saraiva, 1999.

MEC. Educar na Diversidade: material de formação docente. 3. ed. Brasília: 2006.

NÓVOA, A. Formação de professores e formação docente. In: NÓVOA, A. Os professores e a sua formação. Lisboa: Dom Quixote, 1992.

OMOTE, S. Estigma no tempo da inclusão. Rev. Bras. Educ. Espec., Marília, v. 10, n. 3, p. 287-308, set./dez. 2004.

SANTOS, K. S. Contornos da escola: espaços escolares, dificuldade de aprendizagem e organização curricular por ciclos. Porto Alegre. UFRGS ED, 2007.

SCHMIDT, S. Inclusão ou Exclusão?. In: SCHMIDT, S. A educação em tempos de globalização. Rio de Janeiro: Ed. DP & A, 2001. p. 31-40.

VITALINO, C. R. Análise da necessidade de preparação pedagógica de professores de curso de licenciatura para inclusão de alunos com necessidades educacionais especiais. Revista Brasileira de Educação Especial, Marília, v. 13, n. 3, 2007. Disponível em: www.scielo.br Acesso em: 1 set. 2009.

AINSCOW, M. Tornar a educação inclusiva: como esta tarefa deve ser conceituada?. In: FÁVERO, O. et al. (Orgs.). Tornar a educação inclusiva. Brasília: UNESCO, 2009. p. 11-23.

BRASIL. Constituição da República Federativa do Brasil. Brasília, DF: Senado Federal, 1988.

______. Lei nº 9.394, 20 de dezembro de 1996. Lei de Diretrizes e Bases da Educação Nacional.

______. Ministério da Educação. Diretrizes nacionais para a educação especial na educação básica. Secretaria de Educação Especial – MEC/ SEESP, 2001.

______. Lei n. 13.146, de 6 de jul. de 2015. Lei Brasileira de Inclusão da Pessoa com Deficiência, 2015a.

______. Conselho Nacional de Educação. Define as Diretrizes Curriculares Nacionais para A formação inicial em nível superior (cursos de licenciatura, cursos de formação pedagógica para graduados e cursos de segunda licenciatura) e para a formação continuada. Resolução CNE/CP n. 02/2015, de 1º de julho de 2015. Brasília, Diário Oficial [da] República Federativa do Brasil, seção 1, n. 124, p. 8-12, 02 de julho de 2015b.

CARDOSO, C. M. Fundamentos para uma educação na diversidade. In: CAPELLINI, V. L. M. F.; PIAZENTIN, O. M. R. R. (Orgs.). Educação inclusiva: fundamentos históricos, conceituais e legais. Bauru: UNESP/FC, 2012. p. 122-161.

CASTILHO, E. W. V. de. O papel da escola para a educação inclusiva. In: LIVIANU, R. (Cood.). Justiça, cidadania e democracia. Rio de Janeiro: Centro Edelstein de Pesquisa Social, 2009. p. 108-119.

FERREIRA, L. G. Professoras da zona rural: formação identidade, saberes e práticas. 2010. Dissertação (Mestrado em Educação). Programa de Pós-Graduação em Educação e Contemporaneidade. Universidade do Estado da Bahia: Salvador, 2010.

LEITÃO, F. Aprendizagem Cooperativa e Inclusão. Mira Sintra: edição do autor. 2006.

LOPES, A. C. Teorias pós-críticas, política e currículo. Educação, Sociedade & Culturas, v. 39, 2013, p. 7-23.

MACEDO, R. S. Currículo: campo, conceito e pesquisa. 2. ed. Petrópolis, RJ: Vozes, 2008.

OLIVEIRA, I. B. de. Tendências recentes dos estudos e das práticas curriculares. In: Brasil. Ministério da Educação. (Org.). Construção coletiva: contribuições à educação de jovens e adultos. Brasília: UNESCO/MEC/RAAB, 2005, v. 1, p. 231-241.

PEDROSO, C. C. A.; CAMPOS, J. A. de P. P.; DUARTE, M. Formação de professores e educação inclusiva: análise das matrizes curriculares dos cursos de licenciatura. Educação Unisinos. Volume 17, número 1, janeiro-abril, 2013. p. 40-47.

RODRIGUES, D. Perspectivas sobre a Inclusão: da educação à sociedade. Porto: Porto Editora, 2003.

SACRISTÁN, J. G. Currículo: uma reflexão sobre a prática. 3. ed. Porto Alegre: Artmed. 2000.

SACRISTÁN, J. G. Saberes e incertezas sobre o currículo. Tradução Alexandre Salvaterra; revisão técnica Miguel González Arroyo. Porto Alegre: Penso, 2013.

SILVA, M. O. E. da. Gestão das Aprendizagens na sala de aula inclusiva. Lisboa, Edições Universitárias Lusófonas, 2011.

SILVA, T. T. Documentos de identidade: uma introdução às teorias do currículo. 3 ed. Belo Horizonte: Autentica, 2010.

SOUZA, E. M. de F. Linguagem: currículo e formação docente. Vitória da Conquista: Edições UESB, 2011.

ACEREDA, A.; SASTRE, S. La superdotación. Madrid: Síntesis, 1998. p. 25-68.

BELMAR, M.; VILLALOBOS, A. (2013). La formación para el límite superior: ¿Alumnos con talentos o superdotados? Convergencia Educativa, 2013, 3, p. 9-20.

DAVISON, R. J. El perfil emocional. Barcelona: Destino, 2012.

GLADWELL, M. El punto clave: cómo los pequeños cambios pueden provocar grandes efectos. Madrid: Morata, S.L., 2011.

HAIER, R. La neurociencia de la inteligencia. Nueva York, N.Y, 2016. ISBN 978-1107461437.

MARTÍNEZ, M.; GUIRADO, A. (Coords.). Alumnado con altas capacidades. Barcelona: Graó, de Irif, S.L., 2012. p. 33-75.

OCDE. Disponível em: http://www.oecd.org/daf/ca/corporategovernanceprinciples/37191543.pdf Acesso em: 17 mar. 2019.

PFEIFFER, S. El modelo tripartito sobre la alta capacidad y las mejores prácticas en la evaluación de los más capaces. Revista de Educación, 368, 2011, p. 66-95. Recuperado de: www.mecd.gob.es

ROBINSON, K. Escuelas creativas. Barcelona: Destino, 2016. ISBN 9788466335041.

SÁNCHEZ, E. La superdotación intelectual. Madrid: Aljibe, 2009. p. 45-111.

SKILAR, C. La diversidad y la igualdad en el lenguaje de la ética. Más allá de lo jurídico. Jornades d’Experiències Inclusives Educatives i Socials. Universitat Autònoma de Barcelona. Barcelona, 2017.

TOURÓN, J. De la superdotación al talento: Evolución de un paradigma. Pearson Educación, 6, 2004, p. 369-400. Disponible en: http://dadun.unav.edu/bitstream/10171/19959/1/De%20la%20superdotacion%20al%20talento.pdf Acesso em: 15 mar. 2019.

TOURÓN, J. La diferenciación del currículo y la instrucción para los alumnos de alta capacidad. 2012. Disponible en: http://www.javiertouron.es/2012/05/la-diferenciacion-del-curriculo-y-la.html Acesso em: 14 mar. 2019.

TOURÓN, J. Desgranando las estrategias docentes más efectivas. ¿Qué dice la investigación? 6 de marzo del 2017. Disponible en: http://www.javiertouron.es/ Acesso em: 15 mar. 2019.

DICS. Sur le chemin de l’école inclusive. Genève: DICS, 2015.

Bachmann, K.; Pulzer-Graf, H. P. Unité de recherche pour le pilotage des systèmes pédagogiques. DFJC/ Vaud, 2012.

Bachmann, K.; Pulzer-Graf, H. P. Maintenir et encadrer des élèves aux besoins particuliers dans l’école régulière. DFJC/ Vaud, 2012.

KULL, M. “L’essentiel sur le système éducatif suisse” in Educateur. Bern: CSCRS/MScEc, 2006.

Papon, C. Education et développement. Généve: Syndicat des enseignants romands, 2010.

DICS. Diretoria de Educação Pública, Cultura e Esporte.“Concept cantonal pour la pédagogie spécialisée dans le canton de Fribourg”. Fribourg: DICS, 2012.

CSPS. Statistiques en pédagogie spécialisée: rapport du groupe de travail. Généve: CSPS, 2011.

FRIBOURG. Dossiers de presse de l’Etat de Fribourg de 2010 à 2017. Fribourg: EDEF, 2017.

Sites Visitados.

UNESCO. Déclaration de Salamanque sur les principes et les pratiques en matière d’éducation et de besoins éducatifsspéciaux. Disponible en: http://unesdoc.unesco.org/images/0009/000984/098427fo.pdf 1994.

ONU. Convention relative aux droits des personnes handicapées. Disponible en: www.un.org/french/disabilities/default.asp?id=1413, 2006.

SUISSE. Loi fédérale sur l’élimination des inégalités frappant les personnes handicapées. Disponible en: http://www.admin.ch/ch/f/rs/151_3/a2.html 2002.

EDUDOC. Accord intercantonal sur la collaboration dans le domaine de la pédagogie spécialisée. Disponible en: http://www.edudoc.ch/static/web/arbeiten/sonderpaed/konkordat_f.pdf 2007.

CURIOSPHERE. École et handicap. Disponible en: http://www.curiosphere.tv/ressource/18337-ecole-et-handicap 2017.

CANADA. Surmonter les problèmes d’intégration. Reportage de RadioCanada: www.radio-canada.ca/nouvelles/societe/2010/10/25/002-education-integration-eleves.shtml 2010.

CSPS. Enseignement spécialisé. http://www.csps.ch/themes/statistiques/enseignement-specialise 2015.

AINSCOW, M.; BOOTH, T. Y.; DYSON, A. Inclusion and the standards agenda: negotiating policy pressures. In: England International Journal of Inclusive Education, 10, (4-5), July-Septembre, p. 295-308, 2006.

ARON, A.; MCLAUGHLIN-VOLPE, T. Including others in the self. En C. Sedikides y M. B. Brewer (Ed.). Individual self, relational self, collective self. Philadelphia: Psychology Press, 2002. p. 89-108.

BURDEN, R. L.; FRASER, B. J. Use of classroom environment assessments in school psychology: A British perspective. Psycholog y in the Schools, 30, p. 232-240, 1993.

CARPINTERO, E. et al. Bienestar en Educación Primaria. Mejorando la vida personal y las relaciones con los demás. Programa Bienestar. Madrid: Ed. Pirámide, 2015.

CROSS, S.; ROSENTHAL, R. Three models of conflict resolution: effects on intergroup expectancies and attitudes. Journal of Social Issues, Vol 55, nº 3, p. 561-580, 1999.

DAVIS, M. H. Empathy: A social psychological approach. Oxford: Westview Press, 1996.

DELORS, J. La educación encierra un tesoro. Educación para el siglo XXI. UNESCO, 1996.

DÍAZ-AGUADO, M. J. Educación intercultural y aprendizaje cooperativo. Madrid: Pirámide, 2003.

DÍAZ-AGUADO, M. J.; BARAJA, A. Interacción educativa y desventaja sociocultural: un modelo de intervención para favorecer la adaptación escolar en contextos inter-étnicos. Madrid: Centro de Publicaciones, Ministerio de Educación y Ciencia, 1993.

DOS SANTOS, G. C. La acogida socioeducativa a las familias latinoamericanas. La experiencia de Vilassar de Mar. En Oliver, C. (Coord.) Familia y Escuela en la tarea común de educar. Barcelona: Ed. Davinci, 2010.

FORÉS, A.; LIGIOIZ, M. Descubrir la neurodidáctica. Aprender desde, en y para la vida. Barcelona: Ed.UOC, 2009.

GRAFF, J. Aculturación e identidad étnica. La integración social de los alumnos inmigrantes en las escuelas. [Tesis Doctoral inédita]. Universidad de Salamanca. Facultad de Psicología, España, 2010.

IBARROLA, B. Aprendizaje emocionante. Neurociencia para el aula. Madrid: Ed. SM, 2013.

KENRICK, D.; NEUBERG, S.; CIALDINI, R. Social psycholog y: goals in interaction. 4. ed. Boston: Pearson International Edition, 2007.

LÓPEZ, F. et al. El bienestar personal y social y la prevención del malestar y la violencia. Programa Bienestar. 2. ed. Madrid: Ed. Pirámide, 2010.

LOZANO, A. M.; ETXEBARRIA, I. La tolerancia a la diversidad en los adolescentes y su relación con la autoestima, la empatía y el concepto del ser humano. Revista Infancia y Aprendizaje, 2007, 30 (1), p. 109-129, 2007.

MESTRE, V.; FRÍAS, D.; SAMPER; P. La medida de la empatía: análisis del Interpersonal Reactivity Index. Revista Psicothema, Vol. 16, nº 2, p. 255-260, 2004.

MYERS, D. Psicología. 7. ed. Madrid: Ed. Médica Panamericana, 2005.

MORA, F. Neuroeducación. Solo se puede aprender aquello que se ama. Madrid: Ed. Alianza, 2013.

MORA, F. Conferencia en SIMO Educación: ¿Qué es la neuroeducación? De la emoción al conocimento. Madrid, 2017. Archivo de vídeo, Disponible en: https://uoutu.be/SzUa-IrpKZc.

PERTEGAL, M. A.; OLIVA, A.; HERNANDO, A. Los programas Escolares como promotores del desarrollo positivo adolescente, Cultura y Educación 22 (1) p. 55-56, 2010.

STAHL A. E.; FEIGENSON L. Cognitive development. Observing the unexpected enhances infants learning and exploration. Science, 348 (6230), p. 91-94, 2015.

STEELE, C. M. A threat in the air: How stereotypes shape intellectual identity and performance. American Psychologist, 52 (6), p. 613-629, 1997.

SUÁREZ-OROZCO, C.; CARHILL, A. Afterword: New directions in research with immigrant families and their children. In: YOSHIKAWA, H.; WAY, N. (Ed.). Beyond the family: Contexts of immigrant children’s development. New Directions for Child and Adolescent Development, 121, p. 87-104, 2008.

WOOLFOLK, A. Psicología Educativa. 11. ed. México: Pearson Educación, 2010.

Referencias electrónicas

GUÍA para asegurar la inclusión y la equidad en la educación. Organización de las Naciones Unidas para la Educación, la Ciencia y la Cultura, 2017. Disponible en: http://unesdoc.unesco.org/images/0025/002595/259592s.pdf Acceso en: 11 abr. 2010.

GUILLÉN, J. Neuroeducación: estrategias basadas en el funcionamiento del cérebro. 27 de diciembre de 2012. Disponible en: https://escuelaconcerebro.wordpress.com/2012/12/27/neuroeducacion-estrategias-basadas-en-elfuncionamiento-del-cerebro/ Acceso en: 11 abr. 2010.

GUILLÉN, J. El cerebro en la adolescencia: el secreto del éxito de nuestra especie. 02 de febrero de 2017. Disponible en: https://escuelaconcerebro.wordpress.com/2017/02/02/el-cerebro-en-la-adolescencia-el-secretodel-exito-de-nuestra-especie/ Acceso en: 11 abr. 2010.

HIDALGO, R.; LAMA J. (Coord.) Recursos para la atención a la diversidad 2- Grupo ambez@r: Materiales para la Orientación EducativaJunta de Andalucía, 2016. Disponible en: http://agrega.juntadeandalucia.es/repositorio/01022016/84/es-an_2016020114_9135612/ambezar/documentos.html Acceso en: 11 abr. 2010.

ORDEN EDU/872/2014, de 10 de octubre, por la que se regula el Programa para la Mejora del Éxito Educativo y el Programa MARE en Castilla y León. Disponible en: http://www.educa.jcyl.es/es/resumenbocyl/orden-edu-872-2014-10-octubre-regula-programamejora-exito- Acceso en: 11 abr. 2010.

ORGANIZACIÓN MUNDIAL DE LA SALUD. Documentos básicos. 45. ed. 2006. Disponible en: file:///M:/Capitulo%20inclusion/who_constitution_sp.pdf#page=1 Acceso en: 11 abr. 2010.

SOLLA, C. Guía de buenas prácticas en educación inclusiva. Madrid. Save de children, 2013. Disponible en: file:///M:/Capitulo%20inclusion/Bibliografia/Guia_de_Buenas_Practicas_en_Educacion_ Inclusiva_vOK.pdf Acceso en: 11 abr. 2010.

APPLE, M. Repensando ideologia e currículo. In: MOREIRA, A. F. B.; SILVA, T. T da. (Orgs.). Currículo, Cultura e sociedade. 12. ed. São Paulo: Cortez, 2013a. p. 49-70.

APPLE, M. A política do conhecimento oficial: faz sentido a ideia de um currículo nacional? In: MOREIRA, Antonio Flavio Barbosa; SILVA, Tomaz Tadeu da. (Orgs.). Currículo, Cultura e sociedade. 12.ed. São Paulo: Cortez, 2013b. p. 71-106.

ARROYO, M. G. Currículo, território em disputa. 2. ed. Petrópolis: Vozes, 2011.

BOURDIEU, P. A escola conservadora: as desigualdades frente à escola e à cultura. In: NOGUEIRA, M. A.; CATANI, A. M. (Org.). Escritos de Educação. Petrópolis, RJ: vozes, 1998. p. 39-64.

BRASIL. Ministério da Educação. Conselho Nacional de Educação. Parecer CNE/CEB nº 11/2000. Diretrizes curriculares nacionais para a Educação de Jovens e Adultos. Diário oficial da União, Brasília, 9 jun. 2000. Disponível em: . Acesso em: 20 fev. 2017.

CUNHA, L. A. Os parâmetros curriculares para o ensino fundamental: convívio social e ética. Cadernos de Pesquisa. São Paulo, nº. 99, p. 60-72, nov, 1996. Disponível em: http://www.fcc.org.br/pesquisa/publicacoes/cp/arquivos/250.pdf Acesso em: 08 mar. 2019.

GALIAN, C. V. A. Os PCN e a elaboração de propostas curriculares no Brasil. Cadernos de pesquisa. v. 44 n. 153 p. 648-669 jul./set. 2014. Disponível em: http://www.scielo.br/pdf/cp/v44n153/a09v44n153.pdf Acesso em: 08 mar. 2019.

GRIGNON, C. Cultura dominante, cultura escolar e multiculturalismo popular. In: SILVA, Tomaz Tadeu da (Org.). Alienígenas na sala de aula: uma introdução aos estudos culturais em educação. 3. ed. Petrópolis, RJ: Vozes, 1995. p. 178-189.

GUANAMBI. Proposta Curricular da Rede Municipal de Ensino de Guanambi. Prefeitura Municipal de Guanambi. Lindomar Santana Aranha Pereira; Ana Patrícia Bezerra dos Santos (Organizadores). Guanambi, 2016. Disponível em: http://procedebahia.com.br/guanambi/publicacoes/Diario%20Oficial%20de%20Guanambi%20Ed%201333.pdf Acesso em: 08 mar. 2019.

LIBÂNEO, J. C.; OLIVEIRA, J. F.; TOSCHI, M. S. Educação Escolar: políticas, estrutura e organização. São Paulo: Cortez, 2012.

MOREIRA, A. F. B. Propostas curriculares alternativas: limites e avanços. Educação & Sociedade, ano XXI, nº. 73, Dezembro, 2000. Disponível em: http://www.scielo.br/pdf/es/v21n73/4210.pdf Acesso em: 08 mar. 2019.

MOREIRA, A. F; B.; SILVA, T. T. da. Sociologia e teoria crítica do currículo: uma introdução. In: ______. Currículo, Cultura e sociedade. 12. ed. São Paulo: Cortez, 2013. p. 13-48.

MOREIRA, A. F; B.; MACEDO, E. F. de. Em defesa de uma orientação cultural na formação de professores. In: Ênfases e Omissões no Currículo. Campinas: Papirus, 2001.

PIRES, J. A questão ética frente às diferenças: uma perspectiva da pessoa como valor. In: MARTINS, L. de A. R. et al. Organizadores. Inclusão: compartilhando saberes. 5. ed. Petrópolis, RJ: Vozes, 2011.

PIRES, V. O papel da educação. In: ______. Economia da educação: para além do capital humano. São Paulo: Cortez, 2005. p. 31- 44.

SACRISTÁN, J. G. O currículo: uma reflexão sobre a prática. Tradução de Ernani F.da Fonseca Rosa. 3. ed. Porto Alegre: ArtMed,1991.

SOUSA, G. dos S. et al. Reflexões sobre a Educação de Jovens e Adultos, a BNCC e a necessidade de uma construção curricular. In. Anais do V Seminário Nacional e I Seminário Internacional sobre Políticas Públicas, Gestão e Práxis Educacional. UESB/PPGED, 2017. p. 1-13.

ARROYO, M. G. Educação de jovens-adultos: um campo de direitos e de responsabilidade pública. In: SOARES, L.; GIOVANETTI, M. A. G. C.; GOMES, Nilma Lino (Orgs.). Diálogos na educação de jovens e adultos. Belo Horizonte: Autêntica, 2005. p. 19-50.

BAHIA (Estado). Secretaria de Educação e Cultura (SEC). Coordenação de Ensino Superior (CODES). Relatório de Atividades 2010. Salvador, 2010.

BRASIL. Congresso Nacional. Projeto de lei 3627/2004. Institui Sistema Especial de Reserva de Vagas para estudantes egressos de escolas públicas, em especial negros e indígenas, nas instituições públicas federais de educação superior. 2004. Disponível em: http://portal.mec.gov.br/arquivos/pdf/ref_projlei3627.pdf Acesso: 8 ago. 2018.

BRASIL. Lei nº 12.711, de 29 de agosto de 2012. Dispõe sobre o ingresso nas universidades federais e nas instituições federais de ensino técnico de nível médio e dá outras providências. Disponível em: http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_ato2011-2014/2012/lei/l12711.htm Acesso em: 04 abr. 2018.

BRASIL. Ministério de Educação (MEC). Portaria MEC nº 1009, DOU de 11/10/13, seção 1, pág. 13. Disponível em: http://portal.mec.gov.br/index.php?option=com_docman&view=download&alias=15678-pces117-14-pdf&Itemid=30192 Acesso em: 04 abr. 2018.

BOAVENTURA, E. M. A Construção da Universidade Baiana: Objetivos, Missões e Afrodescendência. EDUFBA, Salvador-Ba, 2009.

BOBBIO. N. A Era dos Direitos. Editora Campus, Rio de Janeiro, 1992.

BOURDIEU, P.; PASSERON, C. A reprodução: elementos para uma teoria do sistema de ensino. Rio de Janeiro: Francisco Alves, 1975.

CALVACANTI, C. V. Direitos Humanos, Educação Superior e Políticas de Ações Afirmativas. Revista Educativa, Goiânia, v. 19, n. 1, p. 927-942, set./dez. 2016.

COSTA, P. L. S. As Bases Espaciais da Solidariedade e as Dinâmicas da Interiorização do Ensino Superior Público Estadual na Bahia: O processo de criação da Universidade Estadual de Feira de Santana (UEFS), Universidade Estadual do Sudoeste Baiano (UESB), Universidade do Estado da Bahia (UNEB) e Universidade Estadual de Santa Cruz (UESC). 2010. Tese de Doutorado. Programa de Pós-Graduação em Ciências Sociais da Universidade Federal da Bahia, 2010.

D’ADESKY, J. Percursos para o Reconhecimento, Igualdade e Respeito. Rio de Janeiro: Editora Cassará, 2018. 184p.

GUIDELLI, R. C. A prática pedagógica do professor do ensino básico de jovens e adultos: desacertos, tentativas, acertos.... São Carlos, 1996. 137f. Dissertação (Mestrado em Educação) Universidade Federal de São Carlos.

GROSFOGUEL, R. A Estrutura do Conhecimento nas Universidades Ocidentalizadas: Racismo/sexismo epistêmico e os quatro genocídios/ epistemicídios do longo Séc. XVI. Revista Sociedade e Estado, Brasilia, v. 31, n. 1, 2016.

HADDAD, S.; DI PIERRO, M. C. Aprendizagem de Jovens e Adultos: avaliação da década de educação para todos. São Paulo em Perspectiva. V. 14, n. 1. SP. Jan-Mar. 2000. Disponível em: http://www.scielo.br/pdf/rbedu/n14/n14a07.pdf Acesso em: 23 jan. 2018.

IBGE. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. Pesquisa Nacional por Amostra de Domicílios (PNAD) 2016. Disponível em https://www.ibge.gov.br/estatisticas-novoportal/sociais/habitacao/17270-pnadcontinua.html?edicao=18264&t=sobre Acesso em: 10 mar. 2018.

IBGE. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística. Pesquisa Nacional por Amostra de Domicílios (PNAD) 2017. Disponível em: https://www.ibge.gov.br/estatisticas-novoportal/sociais/trabalho/17270-pnadcontinua.html%20/9173-pesquisa-nacional-por-amostra-de-domicilioscontinua-trimestral.html?edicao=22193&t=destaques Acesso em: 10 mar. 2018.

MATTOS, W. R. de. Ubuntu: por uma outra interpretação de ações afirmativas na universidade. In: BERNARDINO-COSTA; J.; MALDONATO-TORRES, N.; GROSFOGUEL, R. (Org.). Decolonialidade e Pensamento Afrodiaspórico. Belo Horizonte: Editora Autêntica, 2018.

MEDEIROS, P. M. Contextos e significados das ações afirmativas no ensino superior brasileiro: aspectos sociojurídicos e a desconstrução do pacto de silêncio. Revista Soc. e Cult., Goiânia, v. 12, n. 2, p. 251-262, jul./dez. 2009.

NASCIMENTO, A. O Quilombismo. 2 ed. Brasília/Rio: Fundação Cultural Palmares; O.R. Editora, 2002.

SANTOS, B. de S. (Org.). Democratizar a democracia: os caminhos da democracia participativa. 2. ed. Rio de Janeiro: Civilização Brasileira, 2002.

SANTOS, S. A. dos. Movimentos negros, educação e ações afirmativas. 554f. 2008. Tese (Doutorado em Sociologia) – Universidade de Brasília, Brasília, 2008.

SAVIANI, D. “Escola e democracia ou a teoria da curvatura da vara”. In: ANDE, Ano 1, n. 1, 1981. p. 22-33.

SILVA, A. M. M.; TAVARES, C. A cidadania ativa e sua relação com a educação em direitos humanos. RBPAE, v.27, n.1, p. 13-24, jan./abr. 2011.

SOUSA, J. Subcidadania Brasileira: Para entender o país além do Jeitinho Brasileiro. Rio de Janeiro, Editora Le Ya, 2018. 288p.

STF. Arguição de Descumprimento de Preceito Fundamental nº 186. Medida Cautelar. Relator: Gilmar Mendes. Brasília, DF. 31 de julho de 2009.

UNIVERSIDADE DO ESTADO DA BAHIA (UNEB). Resolução nº 002/1908. E concessão do título de Doutor Honoris Causa a Thabo Mbeki. Disponível em: www.uneb.br. Disponível em: http://www.uneb.br/ascom/nurp/files/Sumario_Resolucoes-CONSU.doc.pdf Acesso em: 25 mar. 2017.

UNIVERSIDADE DO ESTADO DA BAHIA (UNEB). Resolução nº 172/2002. Aprova a Criação do Núcleo de Educação de Jovens e Adultos (NEJA) - PROEX. Disponível em: http://www.uneb.br/ascom/nurp/files/Sumario_Resolucoes-CONSU.doc.pdf Acesso em: 25 mar. 2017.

UNIVERSIDADE DO ESTADO DA BAHIA (UNEB). Resolução nº 196/2002. Estabelece e Aprova Sistema de Cotas. Disponível em: http://www.uneb.br/ascom/nurp/files/Sumario_Resolucoes-CONSU.doc.pdf Acesso em: 25 mar. 2017.

UNIVERSIDADE DO ESTADO DA BAHIA (UNEB). Plano Estratégico. 2007. Disponível em: http://www.uneb.br/wp-content/themes/uneb/docs/planejamento_integra.pdf Acesso em: 25 mar. 2017.

UNIVERSIDADE DO ESTADO DA BAHIA (UNEB). Plano de Desenvolvimento Institucional (2013-2017). 2013. Disponível em: http://www.uneb.br/proplan/files/2013/07/PDI-2017_WEB.pdf Acesso em: 25 mar. 2017.

UNIVERSIDADE DO ESTADO DA BAHIA (UNEB). Resolução 1339/2018. Aprova o sistema de reservas de vagas para negros e sobrevagas para indígenas; quilombolas; ciganos; pessoas com deficiência, transtorno do espectro autista e altas habilidades; transexuais, travestis e transgênero, no âmbito da UNEB, e dá outras providências. Disponível em: https://portal.uneb.br/proaf/wpcontent/uploads/sites/65/2018/12/Res_ 1.339_2018consu-_-Res_ reserva-de-vagas.docx.pdf Acesso em: 18 dez. 2018.

ARNAU-SABATES, L. et al. Learning basic employability competence: a challenge for the active labour insertion of adolescents in residential care in their transition to adulthood, European Journal of Social Work, 17(2), 252-265. 2014.

BOLETÍN OFICIAL DEL ESTADO (BOE). Orden ECD/65/2015, de 21 de enero, por la que se describen las relaciones entre las competencias, los contenidos y los criterios de evaluación de la educación primaria, la educación secundaria obligatoria y el bachillerato. Boletín Oficial del Estado, jueves 29 de enero de 2015. Núm. 25. p. 6986-7003. 2015.

DAVIES, A.; FIDLER, D.; GORBIS, M. Future Work Skills 2020. Palo Alto, CA: Institute for the Future, Apollo Research Institute. 2011

DEMING, D. J. The growing importance of social skills in the labor market. The Quarterly Journal of Economics, 132(4), 1593-1640. 2017.

DIARI OFICIAL DE LA GENERALITAT DE CATALUNYA (DOGC). Ordre TSF/289/2016, de 26 d’octubre, per la qual s’estableixen les bases reguladores per la concessió de subvencions públiques destinades al finançament dels projectes singulars. Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya, 7236. Barcelona: Generalitat de Catalunya.

DIARI OFICIAL DE LA GENERALITAT DE CATALUNYA (DOGC). Ordre TSF/142/2018, de 3 d’agost, per la qual s’estableixen les bases reguladores per la concessió de subvencions públiques destinades al finançament dels Projectes Singulars. Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya, 7681. Barcelona: Generalitat de Catalunya.

MEAD, G. H. Espíritu, persona y sociedad. Desde el punto de vista del conductismo social. Barcelona: Paidós. 1982.

MINISTERIO DE TRABAJO, MIGRACIONES Y SEGURIDAD SOCIAL (MTMS). Informe Jóvenes y mercado de trabajo. Nº 17. Junio 2018. Madrid: Ministerio de Trabajo, Migraciones y Seguridad Social, Subsecretaría de Trabajo, Migraciones y Seguridad Social. Dirección General de Estadística y Análisis Sociolaboral. 2018.

MINISTERIO DE TRABAJO, MIGRACIONES Y SEGURIDAD SOCIAL (MTMS). Estrategia de Empredimineto y Empleo Joven. 2013/2016. Madrid: MTMS. 2013.

MINISTERIO DE EMPLEO Y DE SEGURIDAD SOCIAL (MESS). Plan Nacional de Implantación de la Garantía Juvenil en España. Madrid: MESS. 2013.

ORGANIZACIÓN PARA LA COOPERACIÓN Y EL DESARROLLO ECONÓMICO (OCDE). La definición y selección de competencias clave. Resumen ejecutivo. Bruselas: OCDE. 2005.

RIBA, C.; BALLART, X.; BLASCO, J. Minimum Income and Labour Market Integration Processes: Individual and Institutional Determinants. Revista Española de Investigaciones Sociológicas, 133, 43-58. 2011.

SANTANA, L. E.; ALONSO, E.; FELICIANO, L. La inserción sociolaboral de jóvenes en riesgo de exclusión social. Revista Española de Orientación y Psicopedagogía, 27(3), 61-75. 2017.

SERVEI D’OCUPACIÓ DE CATALUNYA (SOC). Manual de registre a Galileu. Projectes singulars i programes integrals. Garantia juvenil. Barcelona: Generalitat de Catalunya, Servei d’Ocupació de Catalunya, Àrea de Planificació i Assistència Tècnica Juvenil. 2017.

SERVEI D’OCUPACIÓ DE CATALUNYA (SOC). Guia d’execució. Programes integrals 2017. Garantia juvenil. Barcelona: Generalitat de Catalunya, Àrea de Planificació i Assistència Tècnica Juvenil. 2017.

AJUNTAMENT de Sant Adrià de Besòs. Anuario de Población 2018. Negociat d’Estadística i Padró d’Habitants. 2018. Disponible em: http://www.sant-adria.net/sant-adria-per-temes/padro-municipaldhabitants/dades-estadistiques Acceso en: 15 ene. 2019.

ALLEPUZ, R.; ROSELL, M. J. Anatomia de la pobresa a Catalunya. Causes estructurals que provoquen l’exclusió social de les persones vulnerables. Lleida: Pagès, 2014.

ARICÓ, G. “Dikela La Mina”: L'ús del espai públic com a resistència a la Barcelona. Barcelona: Universitat de Barcelona. 2011. Recuperado el 15 de enero de 2019, de http://diposit.ub.edu/dspace/bitstream/2445/24083/1/Dikela%20La%20Mina_Arico.pdf

BOURDIEU, P. La distinción. Madrid: Taurus, 1988.

BRUGUÉ, Q. et al. La lluita contra l’exclusió social: un projecte compartit. Barcelona: Generalitat de Catalunya, 1999.

COLANTONIO, A. et al. Measuring Socially Sustainable. Urban Regeneration in Europe. Oxford: OISD, 2009.

CONSORCI DEL BARRI DE LA MINA. Memòria d’actuacions: Pla de transformació del barri de la Mina. Sant Adrià de Besós: Consorci del barri de la Mina, 2008. Disponible en: https://www.barrimina.cat/docs/memoria/cat.pdf Acceso en: 8 dic. 2018.

CONSORCI DEL BARRI DE LA MINA. Pla de transformació del barri de la mina: pla d’actuació social. Sant Adrià de Besós: Consorci del barri de la Mina. 2014. Disponible en: https://www.barrimina.cat/catala/memoria-activitats.pdf Acceso en: 8 dic. 2018.

CONSORCI DEL BARRI DE LA MINA. Pla de transformació del barri de la Mina: Memòria d’activitats. Sant Adrià de Besós: Consorci del barri de la Mina. 2014. Disponible en: https://www.barrimina.org/transparencia/2017/Memoria.pdf Acceso en: 8 dic. 2018.

DONCEL, C. et al. Estudi de Base Social i Antropològic del barri de la Mina. Fundació Pere Tarrés. Barcelona Regional, 2001.

ESTIVILL, J. Panorama de la lucha contra la exclusión social. Conceptos y estrategias. Ginebra: Oficina Internacional del Trabajo, 2003.

GONZÁLEZ, G.; BELLO, A.; ARIAS, M. La infancia en España 2012- 2013: El impacto de la crisis en los niños. Madrid: UNICEF España, 2012.

GRANADOS, L. Viure a la Mina. Treball final de Màster. Barcelona: Universitat de Barcelona, 2016.

LAHIRE, B. Infancia y adolescencia: de los tiempos de socialización sometidos a constricciones múltiples. Revista de Antropología Social, nº 16, 21-38. 2007.

MARTÍNEZ, N. La fórmula de la Mina per combare l’abandonament escolar. Diario Ara. 2017. Disponible en: https://www.ara.cat/societat/formulaMina-combatre-labandonament-escolar_0_1811818937.html Acceso en: 2 mar. 2019.

MONFERRER-CELADES, J. M. El Camp de la Bota, un espai i una història (Vol. 1). Barcelona: Octaedro, 2012.

NAVARRO-FERNÁNDEZ, M. Trabajo social en la calle con personas sin hogar con enfermedad mental. Cuadernos de trabajo social. Nº 23, p. 381-401, 2010.

PALACIOS, J. La familia como contexto de desarrollo humano. Sevilla: Secretariado de Publicaciones de la Universidad de Sevilla, 1999.

PAUGMAN, S. Bajo qué formas aparece hoy la pobreza en las sociedades europeas? Revista española del tercer sector, nº 5, p. 149-172, 2007.

PUIG, J. Comprimís cívic i aprenentatge a la universitat: Experiències i institucionalitzación de l’aprenentatge servei. Barcelona: Graó, 2012.

QUIROGA, V. et al. “Viure La Mina” 2000-2015: Impacte de les actuacions públiques urbanístiques i socials realitzades al barri de La Mina Nova des del 2000 al 2015 en la seva població. 2016. Disponible en: https://www.prospectsaso.com/wp-content/uploads/2018/06/LaMina-un-barri-exclos.pdf Acceso en: 2 nov. 2018.

TAULA D’ENTITATS DEL TERCER SECTOR DE CATALUNYA. Exclusió social i desigualtats a Catalunya. Dossier del tercer sector, nº 13, 2011.

TORRE, J. Educación a tiempo completo para combatir el fracaso escolar en la Mina. LaVanguardia. 2019. Disponible en: https://www.lavanguardia.com/local/barcelones-nord/20190208/46105580612/educacion-tiempo-completo-combatir-fracaso-escolar-la-mina-santadria.html Acceso en: 2 mar. 2019.

ARISTÓTELES. Política. Madrid: Gredos, 1988.

ARISTÓTELES. Acerca del alma. Madrid: Gredos, 1994.

BASTOS, A. C. de S. Modos de partilhar: a criança e o cotidiano da família. Taubaté: Cabral Editora Universitária, 2001.

CARVALHO, R. E. A nova LDB e a educação especial. 2. ed. Rio de Janeiro: WVA, 2000.

CORREIA, P. C. da H. Modos de CoMviver do índio com deficiência: um estudo de caso na etnia indígena Pankararé. 2013. 148f. Tese (Doutorado em Educação) – Universidade Federal da Bahia, Salvador, 2013.

DELORS, J. (Coord.). Os quatro pilares da educação. In: EDUCAÇÃO: um tesouro a descobrir. São Paulo: Cortez, 1996. p. 89-102.

DUARTE, N. Educação escolar, teoria do cotidiano e a escola de Vygotsky. Campinas: Autores Associados, 1996.

GOES, M. C. R. de. Os modos de participação do outro nos processos de significação do outro. São Paulo: Universidade Estadual de Campinas, 1993 (temas em Psicologia, n. 1).

LUKÁCS, G. Per una ontologia dell’essere sociale. Roma: Riuniti, 1981.

MÁRKUS, G. Teoria do conhecimento no jovem Marx. Rio de Janeiro: Paz e Terra, 1974.

SACRISTAN, J. G. Educar e conviver na cultura global: as exigências da cidadania. Tradução de Ernani Rosa. Porto Alegre: Artmed, 2002.

STAINBACK, S. Inclusão: um guia para educadores. Porto Alegre: Artes Médicas, 1999.

TODOROV, T. El jardim imperfecto. Barcelona: Paidós, 1999.

VYGOTSKY, L. S. A formação social da mente. São Paulo: Martins Fontes, 1984.

VYGOTSKY, L. S. Pensamento e linguagem. São Paulo: Martins, 1993.

VYGOTSKY, L. S. Fundamentos da defectologia. In: ______. Obras completas. 2. ed. La Habana: Pueblo y Educación, 1999. p. 213.

Downloads

Publicado

julho 16, 2020

Séries

Categorias

Licença

Creative Commons License
Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Detalhes sobre essa publicação

ISBN-13 (15)

978-65-87106-03-8